Jak odzyskać dług od osoby, która ogłosiła upadłość konsumencką?

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej 

Na samym początku niniejszego wpisu warto podkreślić, iż zgodnie z treścią art. 57 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej jako: p.u.) z momentem ogłoszenia upadłości konsumenckiej upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek. Powinien również wydać dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń. W szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję. Ponadto, jak wynika z brzmienia art. 75 ust. 1 p.u., z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu. Traci również możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne (art. 77 ust. 1 p.u.). Oznacza to, że upadły nie może już od momentu ogłoszenia upadłości zaspokajać swoich wierzycieli. Jak to przekłada się na praktykę?

Zgłaszanie wierzytelności - czyli jak odzyskać dług

Zgodnie z treścią art. 236 ust. 1 p.u., wierzyciel osobisty upadłego chcący uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić syndykowi swoją wierzytelność za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Nie dotyczy to jednak grupy wierzycieli, o których mowa w art. 216aa ust. 1 p.u. Mogą oni bowiem wnosić pisma procesowe o

Oznacza to, że aby odzyskać swoją wierzytelność niezbędne jest podjęcie określonych czynności procesowych uregulowanych w prawie upadłościowym. Jest to jedyny sposób na odzyskanie swojej wierzytelności osobistej, która przysługiwała w stosunku do upadłego. Należy o tym pamiętać, ponieważ niedopełnienie tego obowiązku może prowadzić do wygaśnięcia tejże wierzytelności. Warto także wspomnieć, iż zgodnie z treścią art. 239a p.u., zgłoszenie wierzytelności przerywa bieg terminu przedawnienia. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo. Od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadłościowego.

Jakie są wymogi formalne zgłoszenia wierzytelności?

Jak wynika z ogólnej zasady, która wynika z treści art. 216a p.u., w postępowaniu upadłościowym pisma procesowe oraz dokumenty wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Obsługuje on postępowanie sądowe z wykorzystaniem udostępnianych w tym systemie formularzy. Ponadto, co należy wyraźnie podkreślić, pisma oraz dokumenty niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma albo dokumentu do sądu, tymczasowego nadzorcy sądowego, zarządcy przymusowego, syndyka albo organu, do którego przepisy o syndyku stosuje się odpowiednio, o czym poucza się wnoszącego pismo albo dokument. Natomiast w obowiązku tego zostali wyłączeni:

Wierzyciele ci mogą wnosić pisma procesowe oraz dokumenty z pominięciem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (tj. w formie papierowej). Mogą również wnosić wnioski lub składać oświadczenia i dokumenty w biurze podawczym każdego sądu rejonowego. Kolejnym sposobem jest przekazanie ustnie treść wniosku lub oświadczenia pracownikowi biura podawczego oraz złożenie dokumentów sporządzonych w postaci papierowej (art. 216aa ust. 1 i 2 p.u.).

W jakim terminie trzeba zgłosić wierzytelność, aby odzyskać dług?

Zgodnie z ogólną dyspozycją wynikającą z art. 236 ust. 1 p.u. wierzyciel osobisty upadłego powinien zgłosić swoją wierzytelność w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Jednak, jak zostało uregulowane w art. 491(5) ust. 1 pkt 3 p.u., termin ten wynosi 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z treścią art. 235 ust. 1 p.u. wierzyciel, który zgłosił wierzytelność po upływie terminu wyznaczonego do zgłaszania wierzytelności, ponosi zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego. Wynikające z tego zgłoszenia. Nawet jeżeli opóźnienie powstało bez jego winy, w wysokości stanowiącej równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Wyjątkiem jest sytuacja gdy zgłoszenie wierzytelności po upływie terminu jest wynikiem dokonania przez syndyka korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie.

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

O czym należy pamiętać?

Decyzja w kwestii złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej często, ze względu na strach przed nieznanym, bywa odkładana w czasie. Stan ten ostatecznie nie wpływa to pozytywnie na sytuację majątkową osoby zadłużonej i prowadzi do niepotrzebnych napięć, które uniemożliwiają codzienne życie. Dlatego tak ważnym jest posiadać odpowiednią wiedzę co do skutków ogłoszenia upadłości. Skutki te nie dotykają wyłącznie sfery majątkowej. Ich zakres wkracza bowiem także w sferę prywatną, obligacyjną oraz majątkową małżeńską, co wywiera bezpośrednie skutki również wobec współmałżonka potencjalnego upadłego. Należy także pamiętać, iż ogłoszenie upadłości konsumenta nie pozostaje bez wpływu na toczące się z jego udziałem postępowania sądowe, sądowoadministracyjne oraz administracyjne. 

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej co do osoby upadłego

Zgodnie z treścią art. 57 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej jako: p.u.) z momentem ogłoszenia upadłości konsumenckiej upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, jak również wydać dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję. Wykonanie tego obowiązku upadły potwierdza w formie oświadczenia na piśmie, które składa sędziemu-komisarzowi. Niezwykle istotne dla upadłego jest przestrzeganie obowiązku wynikającego z przytoczonego wyżej przepisu, ponieważ ewentualne jego naruszenie może rodzić określone w art. 491(10) ust. 2 p.u. konsekwencje. Zgodnie z treścią tego przepisu jeżeli upadły nie wskaże lub nie wyda syndykowi całego majątku, niezbędnych dokumentów lub w inny sposób nie wykonuje ciążących na nim obowiązków, sąd, z urzędu albo na wniosek syndyka lub wierzyciela, po wysłuchaniu upadłego, syndyka, a w razie potrzeby także wierzycieli, umarza postępowanie, chyba że uchybienie przez upadłego ciążącym na nim obowiązkom nie jest istotne lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi. Warto jednak w tym miejscu przytoczyć również treść art. 491(10) ust. 3 p.u., zgodnie z którą sąd nie umarza postępowania, jeżeli umorzenie postępowania mogłoby skutkować pokrzywdzeniem wierzycieli albo w sytuacji, w której postępowanie zostało wszczęte na wniosek wierzyciela (art. 491(10) ust. 5 p.u.). Należy jednak przy tym pamiętać na rozbieżności wynikające z charakteru postępowań konsumenckich uproszczonych, w których nie ma sędziego-komisarza - odpada zatem obowiązek dotyczący składania oświadczenia na piśmie. Ponadto, na co wskazuje treść art. 57 ust. 2 p.u., upadły jest obowiązany udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku.

Zwykłe czynności życia codziennego a masa upadłości

Należy zwrócić uwagę na rozgraniczenie czynności dotyczących masy upadłości od tych, które upadły może dokonywać samodzielnie, tj. spraw, które nie są dokonywane przez syndyka w imieniu własnym na rachunek upadłego (a contrario art. 160 ust. 1 p.u.). Często zakres zastosowania normy wynikającej, chociażby z literalnego brzmienia art. 77, może rodzić uzasadnione wątpliwości interpretacyjne. Jak wynika z wyżej przytoczonego przepisu, czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne. Może to zatem budzić kłopoty ze zrozumieniem celu upadłości konsumenckiej, którym nie jest na pewno uniemożliwienie upadłemu, przez czas trwania postępowania upadłościowego, normalnego, codziennego funkcjonowania, w tym opłacania rachunków za gaz czy energię elektryczną. Należy postulować za takim rozumieniem przepisów regulujących upadłość konsumencką, które pozwoli w procesie ich stosowania na rozróżnienie zwykłych czynności życia codziennego od czynności dotyczących masy upadłości. 

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej co do masy upadłego

Warto podkreślić, że ogłoszenie upadłości wpływa w sposób zasadniczy na majątek upadłego. Jak wynika z treści art. 75 ust. 1 p.u., z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Ponadto, zgodnie z brzmieniem ust. 2 cytowanego przepisu, sędzia-komisarz określa zakres i czas korzystania przez upadłego lub osoby mu bliskie, którzy w dacie ogłoszenia upadłości zamieszkiwali w mieszkaniu znajdującym się w lokalu lub w budynku wchodzącym do masy upadłości, z tego mieszkania. Należy także pamiętać, że zgodnie z art. 61 p.u. w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, a czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne (art. 77 ust. 1 p.u.). 

Upadłość konsumencka - o czym warto pamiętać?

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Należy pamiętać, iż wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej musi spełniać nie tylko ogólne wymagania dla pism procesowych określone w treści art. 130 ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako: kpc), ale również te, uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej jako: p.u.). Wymogi wniosku o ogłoszenie upadłości zostały ustanowione w treści art. 491(2) ust. 4 p.u. Trzeba jednak zastrzec, iż ustawodawca dokonał rozróżnienia zakresu wymogów, w zależności od tego, czy wnioskodawcą jest dłużnik czy wierzyciel, ponieważ zgodnie z treścią art. 491(2) ust. 5 p.u. jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza wierzyciel, przepisów ust. 4 pkt 2 i 4-11 nie stosuje się.  W praktyce oznacza to, że wierzyciel nie musi wskazywać we wniosku, m.in. miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika, aktualnego i zupełnego wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników, jak również informacji na temat aktualnej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej dłużnika. 

Wymogi formalne wniosku

Do 31 listopada 2021 roku wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składało się na urzędowym formularzu, który zawierał odpowiednie rubryki celem wprowadzenia wszelkich danych przez wnioskodawcę. Od 1 grudnia 2021 r. zmianie uległa treść art. 491(2) ust. 3 p.u. regulująca wymóg złożenia wniosku na formularzu. Należy tym samym podkreślić, iż wraz z wejściem w życie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, pisma procesowe oraz dokumenty wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe z wykorzystaniem udostępnianych w tym systemie formularzy (art. 216a ust. 1 p.u.), chyba że podmiot uprawniony do złożenia wniosku zalicza się do grona osób wyłączonych od obowiązku składania pism procesowych oraz dokumentów w postaci elektronicznej. Warto zauważyć, że z treści aktualnie obowiązującego art. 491(2) ust. 3 p.u. wynika, że do wniosku o ogłoszenie upadłości i innych pism procesowych oraz dokumentów składanych przez dłużnika stosuje się odpowiednio przepis art. 216aa p.u., a tym samym dłużnicy mogą składać pisma procesowe oraz dokumenty z pominięciem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, tj. na urzędowym formularzu. Dłużnicy mogą również wnosić wnioski lub składać oświadczenia i dokumenty w biurze podawczym każdego sądu rejonowego, przekazując ustnie treść wniosku lub oświadczenia pracownikowi biura podawczego oraz składając dokumenty sporządzone w postaci papierowej (art. 216aa ust. 2 p.u.). 

Skutki wniesienia wniosku bez użycia formularza

Warto mieć na względzie, iż formularz wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest traktowane jako urzędowy formularz, o którym mowa w art. 130(1) kpc. Oznacza to, że jeśli wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie zostanie wniesiony na takim formularzu, wówczas przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, przesyłając złożony wniosek. Wezwanie powinno zawierać informacje o wszystkich brakach pisma, jak również pouczenie, iż w razie bezskutecznego upływu terminu lub ponownego złożenia pisma dotkniętego brakami przewodniczący zarządza zwrot pisma. Należy jednak pamiętać, że zwrot wniosku nie rodzi żadnych negatywnych skutków dla dłużnika, ponieważ może on w każdym czasie złożyć ponownie wniosek. Warto jednak zwrócić uwagę, iż sytuacja wierzyciela składającego wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wygląda odmiennie od tej opisanej powyżej. Ewentualny zwrot wniosku może bowiem skutkować utratą przez niego legitymacji do złożenia wniosku, a to za sprawą upływu terminu określonego w treści art. 8 oraz 9 p.u. 

Kiedy wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć wierzyciel?

Zgodnie z treścią art. 8 p.u. wierzyciel będzie mógł złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wobec osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą i zaprzestała prowadzenia  działalności gospodarczej, jeżeli od dnia wykreślenia z właściwego rejestru nie upłynął rok. Normę tę stosuje się w sposób odpowiedni także do osób, które przestały być wspólnikami osobowych spółek handlowych. Ponadto, na co wskazuje art. 9 p.u., wierzyciel może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wobec osoby fizycznej, która faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, nawet jeśli nie dopełniła obowiązku jej zgłoszenia we właściwym rejestrze, pod warunkiem, że od dnia zaprzestania prowadzenia działalności nie upłynął rok. Wówczas przepisy art. 13, art. 22a, art. 32 ust. 5, art. 36-40 i art. 43 p.u. stosuje się odpowiednio.

Nabywanie aktywów w upadłości

Czym są aktywa zagrożone?

Aktywa zagrożone nie posiadają własnej definicji legalnej, dlatego należy oprzeć się na tej wypracowanej przez praktykę. Pod tym pojęciem można rozumieć takie aktywa, które zostają sprzedawane po okazyjnej cenie, a sprzedaż ta jest najczęściej uwarunkowana pogarszającą się sytuacją ekonomiczną dotychczasowych właścicieli. Warto pamiętać, iż dokonując nabycia aktywów zagrożonych trzeba liczyć się z ewentualnym ich obciążeniem, którego koszt powinien zostać wkalkulowany jeszcze przed podjęciem decyzji inwestycyjnej. Nabycie takie jest bowiem związane z ryzykiem odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez dotychczasowego właściciela.Oczywiście informacje o ewentualnych obciążeniach będą zapewne transparentne i możliwe do ustalenia, np. pod względem ich wysokości na podstawie danych zawartych w prowadzonych dla nieruchomości księgach wieczystych. Od tej zasady można wskazać pewne wyjątki, lecz nie będą one przedmiotem analizy w niniejszym wpisie. Należy jednak podkreślić, iż istnieją również prawne instrumenty, których wykorzystanie gwarantuje bezpieczeństwo inwestowania w tego typu aktywa. Do takich instrumentów można, z całą pewnością, zaliczyć nabycie w ramach upadłości czy restrukturyzacji. 

Na co należy zwrócić uwagę inwestując w aktywa zagrożone?

Decydując się na nabycie aktywów zagrożonych należy mieć świadomość, że tego typu inwestowanie wymaga posiadania specjalistycznej wiedzy prawnej, finansowej, ale również podatkowej. Warto ponadto orientować się na rynku aktywów, które chcemy nabyć. Inaczej bowiem kształtuje się sytuacja nabywcy nieruchomości, przedsiębiorstwa czy zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Wśród zasadniczych cech indywidualizujących daną transakcję można wskazać elementy, jak np. odmienności wynikające z różnicy co do przedmiotu transakcji, szacowania potencjalnego ryzyka, weryfikacji zabezpieczeń czy określania wartości przedmiotu nabycia. 

Zalety inwestowania w upadłości

Z inwestowaniem w upadłości należy powiązać zagadnienie sprzedaży ze skutkami sprzedaży egzekucyjnej. Warto bowiem podkreślić, że ustawodawca zakreśla w tej kwestii jednoznacznie skutki sprzedaży dokonanej w postępowaniu upadłościowym, która będzie rodziła konsekwencje prawne tożsame dla sprzedaży dokonanej w ramach postępowania egzekucyjnego. Ponadto, co należy zaznaczyć, nabywca takiego aktywa nie będzie ponosił odpowiedzialności za zobowiązania podatkowego upadłego, wliczając w to również te zobowiązania, które powstaną po ogłoszeniu upadłości. Zgodnie z treścią art. 313 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej jako: p.u.) w przypadku skutku sprzedaży egzekucyjnej odnośnie nieruchomości powoduje on wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej albo nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych syndykowi w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. W miejsce prawa, które wygasło, uprawniony nabywa prawo do zaspokojenia wartości wygasłego prawa z ceny uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości. Skutek ten powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży. Dzięki tej regulacji, nabywca uzyskuje prawo własności nieruchomości, która nie jest już obciążona rzeczowo, np. w postaci hipoteki. Wszystko to oznacza, iż, co do zasady, nabywanie aktywów w ramach postępowania upadłościowego skutkuje tym, że wszelkie obciążenia rzeczowe wygasają. Tym samym nabywca nie musi dokonywać skomplikowanych czynności, w tym sprawdzających, które, po uwzględnieniu kosztów związanych z obciążeniami, mogą w sposób negatywny wpłynąć na ostateczną wartość nabytego aktywa. Pomimo to, nabywca powinien jednak mieć świadomość oraz odpowiednią wiedzę w zakresie prawidłowego wdrożenia procedur, w tym również tych dotyczących wykreślenia istniejących dotychczas zabezpieczeń. Ponadto, co również warto uwzględnić w kontekście ewentualnego nabywania przedsiębiorstwa, poza wyjątkami wynikającymi z regulacji zawartych w odrębnych od prawa upadłościowego ustawach, na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego przechodzą wszelkie koncesje, zezwolenia, licencje i ulgi, które zostały udzielone upadłemu, a co wynika wprost z art. 317 ust. 1 p.u. 

Czy warto nabywać aktywa w upadłości?

Powyżej zaprezentowane regulacje oraz kwestie praktyczne związane z potencjalnym inwestowaniem w aktywa zagrożone w ramach upadłości przesądzają o ich atrakcyjności względem inwestowania na tzw. „wolnym rynku”. Należy bowiem podkreślić, iż inwestor decydując się na nabycie nieruchomości, przedsiębiorstwa czy zorganizowanej części przedsiębiorstwa zostaje, co do zasady, zwolniony od wszelkich kwestii związanych z uwzględnianiem jakichkolwiek obciążeń, zobowiązań, czy też skrupulatnego analizowania sytuacji finansowej, która miała miejsce przed nabyciem. Tym samym model ten staje się względnie najbezpieczniejszą formą inwestowania w aktywa zagrożone.

Autonomia przesłanek ogłoszenia upadłości banku względem ogólnego pojęcia niewypłacalności w prawie upadłościowym

W związku z ostatnimi zawirowaniami wokół sektora bankowego, zwłaszcza w kontekście stosunkowo niedawnego ogłoszenia przez sąd upadłości Idea Bank S.A. oraz złożenia przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny wniosku o ogłoszenie upadłości Getin Noble Bank S.A. wydaje się, iż warto przyjrzeć się bliżej zagadnieniom związanym z przesłankami ogłoszenia upadłości banku. 

Pierwszą zasadniczą kwestią, którą należy przeanalizować jest stosunek przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: pr.bank.) oraz ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: p.u.). Zgodnie z treścią art. 158 pr.bank. jeżeli według bilansu sporządzonego na koniec okresu sprawozdawczego aktywa banku nie wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań, poinformowana o tym Komisja Nadzoru Finansowego wydaje decyzję o zawieszeniu działalności banku i ustanowieniu zarządu komisarycznego, o ile nie został on ustanowiony wcześniej, oraz jednocześnie podejmuje decyzję o jego przejęciu przez inny bank, za zgodą banku przejmującego, albo występuje do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Ponadto Komisja Nadzoru Finansowego jest zobligowana do tożsamych działań, gdy bank nie reguluje zobowiązań w zakresie wypłaty środków, które są objęte ochroną gwarancyjną. Jednocześnie według brzmienia art. 426 p.u. bank jest niewypłacalny również wówczas, gdy według bilansu sporządzonego na koniec okresu sprawozdawczego aktywa banku nie wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań. Użycie przez ustawodawcę zwrotu „również” sugerowałoby, iż w stosunku do banku stosujemy ogólne pojęcie niewypłacalności (uregulowane w art. 11 p.u.) oraz (niejako dodatkowo) regułę wyrażoną w wyżej zacytowanym art. 426 p.u. Jak zatem pogodzić te dwa odmienne porządki normatywne, tj. wyraźne uszczegółowienie zakresu zastosowania normy wynikającej z art. 158 pr.bank. oraz stosowanie regulacji prawa upadłościowego? Odpowiedź na tak postawione pytanie warto rozpocząć do szczegółowego omówienia pojęcia niewypłacalności na kanwie prawa upadłościowego.

Zgodnie z treścią art. 11 p.u. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Stan ten określa się jako niewypłacalność płynnościowa. Ustawodawca przewidział ponadto również tzw. niewypłacalność zadłużeniową, która występuje w sytuacji, gdy zobowiązania pieniężne dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Dodatkowo ustawodawca w stosunku do banku przewiduje niejako dodatkową przesłankę uznania go za podmiot niewypłacalny, tj. bank jest niewypłacalny również wówczas, gdy według bilansu sporządzonego na koniec okresu sprawozdawczego aktywa banku nie wystarczają na zaspokojenie jego zobowiązań. 

Jeśli zestawimy wyżej opisane ogólne przesłanki ogłoszenia upadłości z tymi uregulowanymi w prawie bankowym możemy dojść do następujących wniosków:

Powyższe prowadzi do wniosku, iż przesłanki ogłoszenia upadłości banku zostały w całości uregulowane w ustawie prawo bankowe, a pojęcie niewypłacalności, o którym mowa w art. 11 p.u. nie znajdzie zastosowania do tychże podmiotów. Dodatkowo warto przyjrzeć się także treści art. 230 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (dalej: ustawa o BFG). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, w przypadku gdy w wyniku zastosowania instrumentów przejęcia przedsiębiorstwa lub instytucji pomostowej nie doszło do zbycia banku w restrukturyzacji albo zastosowanie tych instrumentów nie było możliwe, bank ten podlega likwidacji w drodze postępowania upadłościowego albo likwidacyjnego. Ustawodawca przewidział tryb likwidacji w drodze postępowania upadłościowego, gdy wobec banku w restrukturyzacji zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 158 ust. 1 lub 2 pr.bank., na co wskazuje bezpośrednio treść art. 230 ust. 2 pkt 1 ustawy o BFG. Ustawodawca tym samym potwierdza interpretację o istnieniu autonomii przesłanek ogłoszenia upadłości opisanych w ustawie prawo bankowe względem ogólnych przesłanek z ustawy prawo upadłościowe. 

Autor: dr Rafał Chybiński

Konsekwencje ogłoszenia upadłości Getin Noble Bank S.A.

W poprzednim wpisie analizie poddane zostały skutki prawne złożonego przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny wniosku do sądu o ogłoszenie upadłości Getin Noble Bank S.A. Ostatecznie należy pamiętać, iż nawet ogłoszenie upadłości Getin Noble Bank S.A. nie wpływa na sytuację samego VeloBank S.A. oraz klientów, których środki zostały przeniesione do tego banku. Inaczej kwestia ta kształtuje się w zakresie nieprzeniesionych praw majątkowych i zobowiązań dotyczących m.in. umów kredytów hipotecznych denominowanych w walucie obcej lub indeksowanych kursem waluty obcej wraz z roszczeniami z nich wynikającymi. Oczywiście samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie wpływa na sytuację klientów Getin Noble Bank S.A., sytuacja ta zmieni się jednak w razie ogłoszenie przez sąd jego upadłości. 

Zgodnie z treścią decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., na podstawie której wszczęto przymusową restrukturyzację wobec Getin Noble Bank S.A., nie przeniesiono do instytucji pomostowej (aktualnie VeloBank S.A.) m.in.: 

1) praw majątkowych wynikających z czynności faktycznych, prawnych lub czynów niedozwolonych dotyczących umówkredytów i pożyczek denominowanych we franku szwajcarskim (CHF) lub indeksowanych kursem franka szwajcarskiego (CHF), oraz roszczeń wynikających z tych praw majątkowych, w tym objętych postępowaniami cywilnymi, administracyjnymi, niezależnie od daty ich podniesienia, oraz

2) praw majątkowych wynikających z czynności faktycznych, prawnych lub czynów niedozwolonych dotyczących umówkredytów hipotecznych denominowanych w walucie obcej lub indeksowanych kursem waluty obcej, oraz roszczeń wynikających z tych praw majątkowych, w tym objętych postępowaniamicywilnymi i administracyjnymi, niezależnie od daty ich podniesienia.

Tym samym skutki prawne ogłoszenia upadłości Getin Noble Bank S.A. dla wierzycieli (tj. kredytobiorców, którzy zaciągnęli tzw. kredyty frankowe w Getin Noble Bank S.A.) będą inicjować różnorakie komplikacje, do których można zaliczyć opisane poniżej konsekwencje: 

Zgodnie z treścią art. 145 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: p.u.) postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. W praktyce oznacza to, że na podstawie art. 174 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej: kpc) zostaną z urzędu zawieszone postępowania sądowe toczone przeciwko Getin Noble Bank S.A. 

Ponadto, na co wskazuje brzmienie art. 146 p.u., postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulegną zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, zostaną przelane do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. 

Innym problemem będzie także kwestia zabezpieczeń. Niedopuszczalne staje się bowiem po dniu ogłoszenia upadłości skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego. 

W praktyce oznacza to, iż dotychczasowi klienci Getin Noble Bank S.A. będą zobligowani, w terminie wskazanym w postanowieniu o ogłoszenie upadłości, do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Oczywiście niejednokrotnie zdarza się, że syndyk nie zgadza się z oświadczeniami wierzycieli w zakresie zgłaszanych (przysługujących) wierzytelności. Na odmowę uznania wierzytelności przez syndyka wierzyciel może złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw w terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia, na co wskazuje art. 256 p.u. 

Z dniem ogłoszenia upadłości Getin Noble Bank S.A. wynikną także znaczące ograniczenia w kwestii potrącania wierzytelności. Oczywiście zgodnie z treścią art. 93 p.u. potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił. Jednak należy mieć na względzie istotne zastrzeżenie, iż wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności, co wynika wprost z treści art. 96 p.u. 

Powyższe pokazuje jak decyzja Bankowego Fundusz Gwarancyjnego wpłynie niekorzystnie na sytuację prawną określonego kręgu dotychczasowych klientów Getin Noble Bank S.A. Ponadto trudno oczekiwać, iż w razie wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniujego upadłości samo postępowanie upadłościowe przebiegnie sprawnie i szybko. Tym samym tzw. frankowiczów, którzy zaciągnęli kredyty hipoteczne denominowane w walucie obcej lub indeksowane kursem waluty obcej czeka wiele stresujących sytuacji oraz wydatków związanych z pomocą prawną, uiszczaniem bieżących rat lub, co nie jest wykluczone, jednorazowym spłacaniem rat zaległych w sytuacji, gdy ich umowa kredytu pozostaje w mocy.

Autor: dr Rafał Chybiński